Z NAMI ZYSKUJESZ  – TERAZ PODWÓJNIE
akcja rabatowa 2017

SZKODNIKI RZEPAKU

Rzepak od momentu siewu do zbioru przebywa bardzo długo na polu i wytwarza obfitą masę zieloną. To sprawia, że jest narażony na zaatakowanie przez ponad 30 gatunków owadów mogących powodować straty gospodarcze. Potencjalnie żerujących na tej roślinie gatunków jest znacznie więcej, jednak nie mają one znaczenia gospodarczego i rzadko się odnotowuje ich obecność w uprawie. Rozwój rzepaku ozimego trwa przez dwa sezony wegetacyjne i zarówno jesienią, jak i wiosną występują specyficzne dla danego okresu gatunki szkodników.

Jesienią zdecydowanie największym zagrożeniem jest śmietka kapuściana. Obecnie występuje ona w całym kraju, a każdego roku liczebność tego gatunku wzrasta. Oprócz niej jesienią rzepak uszkadzają pchełki ziemne oraz pchełka rzepakowa. Wśród charakterystycznych dla tej pory roku szkodników należy również wymienić gnatarza rzepakowca, tantnisia krzyżowiaczka oraz rolnice – gatunki, które cechują duże predyspozycje do pojawów gradacyjnych. Żerowanie szkodników jesienią nie tylko przyczynia się do strat w plonowaniu, lecz także sprawia, że uszkodzone rośliny są słabsze i gorzej zimują. Chroniąc rzepak, należy zawsze pamiętać, że uprawa jest siedliskiem wielu gatunków pożytecznych, w tym zapylaczy – szczególnie ważnego czynnika plonotwórczego. Planując zabiegi ochrony roślin, należy więc uwzględnić bezpieczeństwo gatunków pożytecznych.

Wiosną pierwszymi szkodnikami nalatującymi na rzepak są chowacze łodygowe. Najwcześniej pojawia się na plantacji chowacz granatek, rzadko spotykany w ostatnich latach. Kolejne szkodniki to chowacz brukwiaczek oraz chowacz czterozębny – gatunki o znaczeniu gospodarczym. W okresie tworzenia się kwiatostanu oraz na początku kwitnienia na rzepak nalatuje najgroźniejszy szkodnik – słodyszek rzepakowy. W fazie zawiązywania i początkowego wzrostu łuszczyn w uprawie rzepaku pojawiają się szkodniki łuszczynowe, a więc chowacz podobnik oraz pryszczarek kapustnik. W okresie dojrzewania łuszczyn może wystąpić mszyca kapuściana. Oprócz wymienionych szkodników plantacje rzepaku ozimego mogą być atakowane przez gryzonie, ptaki, ślimaki i zwierzęta łowne. Szkodliwość wymienionych gatunków jest różna w poszczególnych latach.

 

Chowacz brukwiaczek (Ceutorhynchus napi Gyll.)

Jajo – długości 0,6–0,8 mm, białe i owalne.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości do 7 mm, żółtawobiała, zakrzywiona do wewnątrz, nie ma odnóży. Głowa żółtobrunatna, w części czołowej pokryta charakterystycznymi szczecinkami.

Poczwarka – szarobiała, długości 4–6 mm.

Osobnik dorosły – chrząszcz długości 3,2–4 mm, barwy szarej (ciało pokrywają szare łuski). Boki przedplecza są lekko wypukłe, a głowa jest zakończona wydłużonym ryjkiem łukowato zagiętym ku dołowi.

 

 

Szkodliwość

Osobniki dorosłe odżywiają się tkanką miękiszową liści i nie stanowią zagrożenia dla upraw rzepaku. Natomiast larwy rozwijające się w łodygach mogą być zagrożeniem gospodarczym. Pierwsze objawy żerowania chowacza brukwiaczka to niewielkie, początkowo śluzowate, a następnie biało obrzeżone nakłucia na łodydze. Wraz ze wzrostem pędu łodyga często wygina się w kształcie litery S i pojawiają się na niej charakterystyczne pęknięcia (głównie w okresie obfitych opadów lub przymrozków). W łodydze widoczne są ślady żerowania larw.

 

Chowacz czterozębny (Ceutorhynchus quadridens Panz.)

Jajo – długości 0,5 mm, owalne, białe.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości 4–5 mm, biała z ciemnobrązową głową, ciało zakrzywione, bez odnóży.

Poczwarka – długości do 4 mm, biała.

Osobnik dorosły – chrząszcz osiąga wielkość 2,5–3 mm. Jego czarne lub niebieskoczarne z szarozielonym odcieniem ciało pokrywają rdzawe, krótkie włoski. Odnóża mają barwę od czerwonożółtej aż po rdzawobrązową, stopy są ciemnobrunatne. Na zetknięciu pokryw skrzydeł przy przedpleczu widnieje jaśniejsza plamka. Głowa jest zakończona cienkim i długim, wygiętym ku dołowi ryjkiem, u samców owłosionym natomiast u samic włoski występują tylko w jego części nasadowej.

 

 

Szkodliwość

Osobniki dorosłe uszkadzają ogonki liściowe, jednak nie powodują większych strat. Natomiast larwy rozwijające się w nerwach głównych liści, ogonkach liściowych i łodygach, wygryzając chodniki niejednokrotnie aż do szyjki korzeniowej, mogą być zagrożeniem gospodarczym. Początkowo objawy żerowania larw nie są widoczne, dopiero z czasem wraz z powiększającymi się uszkodzeniami liście żółkną i zaginają się ku dołowi. Po przekrojeniu pędu widoczne są wygryzione chodniki ciemnej barwy. Przy dużych uszkodzeniach może nastąpić zahamowanie wzrostu, a także wylegania uszkodzonych roślin na wietrze.

 

Chowacz galasówek (Ceutorhynchus pleurostigma Marsh.)

Larwa (stadium szkodliwe) – długości do 5 mm, biała, z wyraźnie wyodrębnioną brunatną głową. Nie ma odnóży, ciało jest łukowato wygięte.

Osobnik dorosły – chrząszcz długości 2,5–3,5 mm, ciemnobrunatny, pokryty szarymi łuskami. Na przedpleczu występuje wyraźna bruzdka środkowa. Głowa zakończona cienkim i długim, zagiętym ku dołowi ryjkiem.

 

 

Szkodliwość

Stadium szkodliwym jest larwa, która żeruje w tzw. galasach, a więc naroślach na szyjce korzeniowej lub korzeniu głównym. Galasy są okrągłe, wielkości około 1 cm – widać je dopiero po wyciągnięciu rośliny z ziemi. Na jednej roślinie może występować od jednej do kilku narośli. Po przekrojeniu galasa ukazuje się obecna w środku larwa. Chrząszcze żerują na liściach, wygryzając w nich otwory, jednak nie stanowią zagrożenia dla uprawy. Rośliny zaatakowane przez chowacza galasówka słabiej się rozwijają i są podatniejsze na przemarzanie.

 

Chowacz podobnik (Ceutorhynchus assimilis Payk.)

Jajo – owalne, wielkości 0,5 mm, białe, błyszczące, pokryte twardniejącą wydzieliną.

Larwa (stadium szkodliwe) – biała lub białożółtawa, długości 3–4 mm, bez odnóży, wygięta łukowato, głowa jasnobrązowa.

Poczwarka – biała, długości ok. 4 mm.

Osobnik dorosły – chrząszcz wielkości 2,5–3 mm, pokryty szarymi łuskami. Głowa, odnóża i czułki są czarne, na pokrywach skrzydeł widnieją paski równej szerokości. Głowa zakończona długim i cienkim, wygiętym do dołu ryjkiem.

 

 

Szkodliwość

Stadium szkodliwym są larwy rozwijające się w łuszczynach. W jednej łuszczynie rozwija się zwykle jedna larwa, która niszczy do pięciu nasion. Objawy nie są widoczne w okresie żerowania, a dopiero po opuszczeniu łuszczyny przez larwę. Uszkodzone łuszczyny wcześniej żółkną i są nieco zdeformowane, pozostają jednak zamknięte. Natomiast widoczny otwór wygryziony przez larwę to brama wejściowa dla chorób. Uszkodzenia łuszczyn dokonane przez chowacza podobnika mogą być wykorzystywane przez samice pryszczarka kapustnika do składania jaj. Szkodnik ten może powodować znacznie większe straty niż chowacz podobnik.

 

Gnatarz rzepakowiec (Athalia rosae L.)

Jajo – małe, długości 0,8 mm, kremowe, w kształcie fasolki.

Larwa (stadium szkodliwe) – „esowata”, początkowo szarozielona, później czarna z czarną głową. Ma trzy pary odnóży tułowiowych i osiem par odnóży odwłokowych. Wyglądem przypomina nieco gąsienicę motyla.

Poczwarka – ciemnoszara, w ziemnym kokonie.

Osobnik dorosły – błonkówka długości około 6–8 mm z dwiema parami błoniastych skrzydeł o rozpiętości ok. 14 mm. Głowa czarna, tułów i odwłok – czerwonożółte, zwykle pomarańczowe. Na tułowiu widoczny czarny wzór.

 

 

Szkodliwość

Larwy początkowo żerują na spodniej stronie liścia, a następnie przechodzą na górną stronę blaszki liściowej. Młode larwy zeskrobują tkankę i wygryzają niewielkie otwory w blaszce, natomiast starsze szkieletują całe liście, pozostawiając gołożery. Po zniszczeniu jednej rośliny przechodzą na kolejną. Larwy gnatarza rzepakowca są bardzo żarłoczne i potrafią zniszczyć całą plantację w ciągu kilku dni.

 

Mszyca kapuściana (Brevicoryne brassicae L.)

Jajo – długości ok. 0,5 mm, czarne, błyszczące i wydłużone.

Osobniki dorosłe i larwy (stadium szkodliwe) – osobniki uskrzydlone długości 2–2,4 mm. Ich głowa, tułów i odnóża są ciemnobrunatne, natomiast odwłok zielony z ciemnymi plamkami. Ciało pokrywa słaby nalot woskowy. Mają ciemne i krótkie syfony, czułki krótsze od ciała oraz przezroczyste i długie skrzydła. Osobniki bezskrzydłe osiągają długość 2–2,6 mm, są zielonożółte, z dwoma rzędami ciemnych plamek na stronie grzbietowej. Ich ciało pokrywa szarobiały lub niebieskawy nalot woskowy.

 

 

Szkodliwość

Mszyce wysysają soki z komórek roślin, tworząc zwarte kolonie. Początkowo żerują na górnej części pędu głównego, następnie na pędach bocznych, liściach i łuszczynach, w końcu opanowują całą roślinę. Najgroźniejsze w skutkach jest żerowanie w okresie kwitnienia i zawiązywania łuszczyn, szczególnie niekorzystny jest wtedy niedobór wody. W wyniku żerowania mszyc następuje zahamowanie wzrostu roślin, kwiaty i łuszczyny często żółkną, a nasiona nie wykształcają się.

 

Pchełka rzepakowa (Psylliodes chrysocephala L.)

Larwa (stadium szkodliwe) – długości 6–7 mm, brudnobiała, z ciemnobrunatną głową. Jej ciało pokrywa szczotkowate owłosienie z ciemnymi plamkami. Ma trzy pary odnóży tułowiowych i charakterystyczne, skierowane ku górze dwa kolce na końcu odwłoka.

Osobnik dorosły – chrząszcz wielkości 3–4 mm, podłużnie owalny. To największy gatunek pchełki występujący na rzepaku. Czarnoniebieski lub czarnozielony z metalicznym połyskiem chrząszcz ma głowę, czułki i odnóża częściowo brunatnoczerwone.

 

 

Szkodliwość

Chrząszcze żerują na blaszce liściowej, wygryzając niewielkie otwory. W przypadku dużej liczebności szkodników może dojść do znacznego ograniczenia powierzchni asymilacyjnej liści i liścieni. Zasadnicze zagrożenie powodują larwy, które wygryzają i drążą korytarze w głównych nerwach liści, ogonkach liściowych i pędach. Zaatakowane rośliny są podatniejsze na przemarzanie, a same uszkodzenia stanowią bramą wejściową dla sprawców chorób.

 

Pchełki ziemne (Phyllotreta spp.)

Larwa – długości do 7 mm, brudnobiała, z ciemniejszymi plamami na ciele, występującymi od strony grzbietowej.

Osobniki dorosłe i larwy (stadium szkodliwe) – chrząszcz wielkości 2–3 mm, o ubarwieniu charakterystycznym dla gatunku. Pchełka czarna jest jednolicie czarna, pchełka czarnonoga – seledynowoniebieska do metalicznozielonej i błyszcząca, pchełka falistosmuga – czarna, z żółtymi paskami na pokrywach skrzydeł, pchełka smużkowana ma czarne przedplecze z zielonkawym połyskiem, a na pokrywach skrzydeł po jednym żółtym pasku.

 

 

Szkodliwość

Chrząszcze żerują na liścieniach i liściach, wygryzając niewielkie otwory. Znacznie uszkodzone rośliny mogą żółknąć, zasychać i w rezultacie zamierać. Larwy pchełki smużkowanej żerują wewnątrz liści, tworząc miny, natomiast larwy pozostałych gatunków żerują na korzeniach, nie wyrządzając znacznych szkód.

 

 

Pryszczarek kapustnik (Dasyneura brassicae Winn.)

Jajo – niewielkie, długości 0,27 mm, początkowo czerwonawe, później brudnobiałe.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości 6–7 mm, brudnobiała, z ciemnobrunatną głową. Jej ciało pokrywa szczotkowate owłosienie z ciemnymi plamkami. Ma trzy pary odnóży tułowiowych i charakterystyczne, skierowane ku górze dwa kolce na końcu odwłoka.

Poczwarka – długości do 1,4 mm, żółtobiała lub żółta.

Osobnik dorosły – muchówka niewielkich rozmiarów, samica mierzy do 2,2 mm, natomiast samiec do 1,5 mm. Jej tułów jest brązowy, a odwłok czerwony lub żółtoszary. Ma długie odnóża.

 

 

Szkodliwość

Stadium szkodliwym jest larwa rozwijająca się w łuszczynach. W jednej łuszczynie może znajdować się 180 larw, które wysysają soki z nasion oraz wewnętrznych ścian łuszczyn. Żerowanie larw powoduje żółknięcie, deformowanie się i w rezultacie pękanie oraz osypywanie się zwykle wszystkich nasion z łuszczyny. Powoduje to duże straty oraz prowadzi do powstania samosiewów. Głównych uszkodzeń w uprawie rzepaku ozimego dokonuje pierwsze pokolenie pryszczarka kapustnika, a najwięcej uszkodzeń występuje w pasie brzegowym plantacji. Uszkodzenia są bramą wejścia dla sprawców chorób. Największym zagrożeniem dla upraw rzepaku jest liczne i jednoczesne wystąpienie chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika.

 

Rolnice (Agrotinae)

Jajo – półkoliste, o żeberkowanej powierzchni, długości ok. 0,6 mm. Początkowo jasne mlecznobiałe, z czasem ciemnieje i staje się czerwonawe.

Gąsienica (stadium szkodliwe) – dorasta do 50–60 mm. Początkowo jest żółtozielona, po kolejnych linieniach zmienia barwę na oliwkowoszarą z silnym woskowym połyskiem. Ma miękkie, delikatne ciało i twardą głowę, trzy pary odnóży tułowiowych oraz pięć par odwłokowych. Zaniepokojona zwija się spiralnie. Na jej ciele widnieją czarne punkty lub ciemne smugi.

Poczwarka – typu zamkniętego, ciemnobrązowa lub bordowa, wielkości 20–25 mm.

Osobniki dorosłe i larwy (stadium szkodliwe) – motyle barwy jasno- lub ciemnobrązowej. Na przednich skrzydłach widnieją okrągłe lub przecinkowate plamki, na ogół trzy na każdym skrzydle. Druga para skrzydeł jest zdecydowanie jaśniejsza, zazwyczaj nie widać jej podczas spoczynku motyli. Rozpiętość skrzydeł nie przekracza 55 mm. Ciało owłosione długości 30 mm. Samce mają grzebieniaste czułki i są nieco jaśniejsze od samic.

 

 

Szkodliwość

Największe uszkodzenia powstają bezpośrednio na początku wegetacji roślin. Gąsienice mogą wyjadać kiełkujące nasiona oraz siewki rzepaku jarego i ozimego, często podgryzają rośliny przy szyjce korzeniowej. Tak uszkodzone rośliny przewracają się i zamierają lub gąsienice wciągają je do korytarzy w glebie i zjadają. W miejscu żerowania powstają puste place.

 

Słodyszek rzepakowy (Meligethes aeneus F.)

Jajo – wielkości 0,5 mm, wydłużone, owalne i gładkie.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości od 3,5 do 4 mm, biała, żółtobiała lub szarobiała, z ciemną, czarnobrązową głową. Na każdym segmencie strony grzbietowej widnieją dwie bądź trzy plamki. Ma trzy pary czarnobrązowych, krótkich odnóży tułowiowych.

Poczwarka – typu otwartego, biała.

Osobnik dorosły – chrząszcz długości 2–2,5 mm, czarny z metalicznym zielonkawym, niebieskawym, granatowym lub brązowym połyskiem. Trójczłonowe czułki są zakończone buławką.

 

 

Szkodliwość

Szkodliwe są chrząszcze, które przegryzają pąki w celu pozyskania pyłku, będącego ich pokarmem, często przy tym niszcząc słupek. Uszkodzone pąki żółkną, zasychają i opadają, pozostawiając jedynie szypułkę. Szczególnie groźny jest nalot chrząszczy na plantację w okresie pąkowania, gdy okresowo następuje spadek temperatury oraz zahamowanie rozwoju pąków – wówczas słodyszek rzepakowy powoduje największe straty. Chrząszcze nalatujące na plantację w okresie kwitnienia nie wyrządzają większych szkód, jednak mogą uszkadzać pąki na rozgałęzieniach bocznych, jeżeli te jeszcze nie zakwitły, są również pokoleniem rodzicielskim dla chrząszczy, które wystąpią w następnym roku.

 

Śmietka kapuściana (Delia brassicae Hoff.)

Jajo – długości 1,2 mm, białe, podłużne.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości 7–8 mm, kremowa, żółtobiała. Robakowate, pozbawione odnóży ciało zwęża się ku przodowi, głowa nie jest wyraźnie wyodrębniona.

Poczwarka (bobówka) – typu zamkniętego, ciemnobrązowa lub bordowa, wielkości 20–25 mm.

Osobniki dorosłe i larwy (stadium szkodliwe) – muchówka długości 5–6 mm, szara, pokryta czarnymi szczecinkami. Ciało i skrzydła samic mają żółty odcień, natomiast cechą charakterystyczną samców jest kępka szczecinek na udach trzeciej pary odnóży.

 

 

Szkodliwość

Śmietka kapuściana to obecnie największe zagrożenie dla rzepaku ozimego w okresie jesiennej wegetacji. Larwy żerują na korzeniach i szyjce korzeniowej, czego objawami są widoczne na tych częściach rośliny ciemne przebarwienia, nadgniłe miejsca, zamieranie korzeni bocznych, a także chodniki z obumarłą tkanką, w których znajdują się larwy. Jeżeli uszkodzenia są znaczne, wzrost roślin zostaje zahamowany, a w skrajnych przypadkach nawet zamierają. Uszkodzone rośliny są także podatniejsze na przemarzanie, niekiedy wylegają i wcześniej dojrzewają. Uszkodzenia ułatwiają infekcje przez sprawców chorób.

 

Tantniś krzyżowiaczek (Plutella xylostela L.)

Jajo – długości 0,5 mm, żółte lub kremowożółte, owalne i nieco spłaszczone.

Larwa (stadium szkodliwe) – długości do 12 mm, zielona z ciemną głową. Ciało, najszersze w środkowej części, jest słabo owłosione.

Osobnik dorosły – motyl długości ok. 8 mm i rozpiętości skrzydeł 16–17 mm. Pierwsza para skrzydeł jest jasnobrązowa z trójkątnymi plamkami wzdłuż tylnej krawędzi, natomiast druga – jednolicie szara z długą strzępiną.

 

 

Szkodliwość

Żerujące larwy powodują powstanie na liściach rzepaku wielu drobnych, okrągłych, a czasem nieregularnych okienek. Wraz ze wzrostem roślin górna skórka liścia pęka i tworzą się otwory. Tantniś krzyżowiaczek wykazuje predyspozycje do pojawów gradacyjnych i w latach masowego występowania gatunek ten stanowi bardzo duże zagrożenie. W skrajnych warunkach larwy tantnisia mogą doprowadzić do całkowitego zniszczenia plantacji.

 

Źródło: Rzepak ozimy, Hortpress/Rapool

RAPOOL Polska Sp. z o.o.

ul. Straszewska 70

62-100 Wągrowiec
Polska, woj. wielkopolskie
telefon: +48 (67) 26 80 710

faks: +48 (67) 26 80 715

Dane  rejestrowe

RAPOOL Polska Sp. z o.o. :

Sąd Rejonowy w Poznaniu
XXI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego
KRS: 0000142209,
Kapitał zakładowy: 1.600.000 PLN,

Zarząd: Andrzej Duszejko, Leszek Goliński, Johannes Peter Angenendt, Dietmar Brauer